Previous ◁ | ▷ Next

بررسی زمینه های ایجاد کسب و کار در صنعت گل و گیاهان زینتی

توسعه كارآفريني، سال اول، شماره اول، پاييز 1387، از ص 11-50

 

بررسي اقتصادي زمينه‌هاي ايجاد کسب و کار

در صنعت گل و گياهان زينتي

(مطالعه موردي استان قم)

سيدمهدي الواني1* ـ محمدحسين رحمتي2

1. استاد دانشكده ی مديريت و حسابداري دانشگاه علامه طباطبايي

2. دانشجوي دكتري مديريت دولتي پرديس قم دانشگاه تهران

(تاريخ دريافت مقاله: 16/11/1386، تاريخ تصويب: 1/2/1387)

 

چكيده

مقاله ی حاضر بر‌گرفته از گزارش يك تحقيق پيمايشي است با عنوان "بررسي و شناسايي زمينه‌هاي تشکيل و توسعه تعاوني‌هاي پرورش گل و گياهان زينتي" كه توسط مؤلفين اين مقاله و با پشتيباني مالي اداره کل تعاون، در سال (1386) در استان قم انجام شده است. اين تحقيق با هدف مطالعه‌ي زمينه‌هاي اشتغال‌زايي، پس از بررسي وضعيت موجود توليد و توزيع گل و گياه زينتي در استان قم، به ارزيابي اقتصادي كشت گل و گياه در اين استان مي‌پردازد.

اطلاعات مورد نياز اين تحقيق از طريق توليدكنندگان، توزيع كنندگان و كارشناسان مربوطه در استان و محلات از طريق مصاحبه و پرسشنامه گردآوري شده است. در مرحله‌ي دوم با استفاده از تكنيك‌هاي ارزيابي طرح‌هاي اقتصادي از جمله POP، NPV، PI، IRR (720) به بررسي سوددهي اقتصادي طرح‌ها و چگونگي جريان نقدينگي پرداخته شده است.

در اين تحقيق به‌طور كلي سه بعد مورد توجه است: نوع گل، مسقف يا غيرمسقف بودن سيستم كشت و ملكي يا اجاره‌اي بودن زمين كشت گل. در يافته‌هاي تحقيق بر توجيه اقتصادي کشت گل‌هاي زير در مناطقي از استان قم تأكيد شده است: گل رز به‌صورت مسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره، گل مريم و ميخک غيرمسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين، گل رز مسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين، گل داودي مسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين، گل مريم و ميخک غيرمسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره، گل داودي مسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره، گل رز غيرمسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره، گل باغچه‌اي و پتوس (گل آپارتمانی) مسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره لحاظ شده اند.

 

واژگان كليدي: كارآفريني، اشتغال‌، فرصت شغلي، ارزيابي اقتصادي، گل و گياه زينتي، گلخانه، استان قم

 

با توجه به شرايط اجتماعي، ‌اقتصادي و موقعيت ويژه‌ي استان قم در امر زيارت و جهانگردي لازم است از پتانسيل‌هاي فراوان اين استان به خوبي استفاده كرد. در راستاي حل برخي از مشکلات اقتصادي از جمله معضل بيکاري، مي‌توان به تشکيل و راه‌اندازي شرکت‌هاي مختلف از جمله ‌شرکت‌هاي تعاوني توجه و اهتمام خاصي داشت. با توجه به استفاده‌ي ايرانيان از گل و گياهان زينتي در بسياري از مراسم و مناسبت‌ها به نظر مي‌رسد از جمله زمينه‌هايي که در اين استان مي‌توان در آن سرمايه‌گذاري كرد، پرورش گل‌ها و گياهان زينتي است. تصميم‌گيري در اين باره مستلزم بررسي شرايط اقتصادي و اقليمي استان است. اين تحقيق در صدد است تا ضمن انعکاس و مستند كردن وضع موجود و تحليل و آسيب‌شناسي آن با استفاده از ابزارهاي متعارف در ارزيابي طرح‌هاي اقتصادي، به امكان‌سنجي اقتصادي ايجاد تعاوني‌هاي پرورش گل و گياه زينتي در استان قم بپردازد.

از سوي ديگر طبق قانون تجارت جمهوري اسلامي، شرکت‌هاي تجاري به هفت دسته تقسيم مي‌شوند که عبارتند از: شرکت سهامي، شرکت با مسؤوليت محدود، شرکت تضامني، شرکت مختلط غيرسهامي، ‌شرکت مختلط سهامي،‌ شرکت نسبي و شرکت تعاوني توليد و مصرف. اولين و مهم‌ترين مرحله در ميان مراحل مختلف راه‌اندازي هر يک از اين شرکت‌ها شناخت فرصت‌ها است. به‌عبارت ديگر کسي که درصدد است هر يك از اين شرکت‌ها را راه‌اندازي کند، لازم است با تحقيق و بررسي،‌ خلاءهاي موجود را شناسايي كرده و زمينه‌ي سرمايه‌گذاري همراه با بازده اقتصادي را مورد توجه قرار دهد (احمدپور،‌ 1385، صص 109-90).

اين مقاله که منعکس کننده‌ي يک تحقيق در زمينه‌ي ارزيابي اقتصادي کشت گل در استان قم (بخش خلجستان) است،  مشتمل بر بخش‌هاي مختلفي از جمله مروري بر ادبيات تحقيق، تشريح اهداف، روش انجام طرح، روش گردآوري اطلاعات، قلمرو تحقيق، تشريح وضعيت موجود گلخانه‌ها در اين استان، جنبه‌هاي مالي و ارزيابي اقتصادي طرح ياد شده است.

الف) بررسي جايگاه ايران در صنعت جهاني گل و گياه

صادرات رسمي گل و گياه طي چند سال گذشته نرخ تقريباً ثابتي در حدود 5/0 ميليون دلار داشته است. البته نظر به اين که اظهار نامه‌هاي صادراتي بر اساس نرخ‌هاي سابق پيمان ارزي بوده و با توجه به اين که نرخ‌هاي پيمان حدود يک پنجم قيمت‌هاي واقعي پيشنهاد شده بود پس مي‌توان گفت که ارزش واقعي صادرات رسمي حداقل 5 برابر است. ضمناً قسمت اعظمي از صادرات به صورت غيررسمي و بدون تكميل اظهارنامه‌ي صادراتي صادر مي‌شود. مانند بخش زيادي از گياهان گلداني و نهال‌هاي زينتي شمال ايران كه به کشورهاي آسياي ميانه و ترکيه يا از طريق دريا به کشورهاي عربي ارسال مي‌شود (ادناني، 1383، ص 47).

در حال حاضر ايران برخلاف رتبه ی هفدهم در توليد گياهان زينتي، رتبه ی يكصد و هفتم را در صادرات گل و گياه دارد؛ اين در حالي است كه كشورمان با داشتن چهار فصل مختلف در اقصي نقاط كشور در طول يكسال و هم‌چنين طبيعتي بكر نه تنها قادر به توليد يك ميليارد شاخه گل است بلكه با اين تعداد توليد مي‌تواند صادرات و تجارت گل و گياه منطقه و برخي بازارهاي جهاني را نيز در دست بگيرد.

فقدان مديريت صحيح و عدم استفاده از ظرفيت‌هاي موجود موجب شده كه ايران نتواند آن گونه كه شايسته است به ظرفيت مناسب براي حضور در بازارهاي جهاني برسد. در حالي كه بنا بر نظر كارشناسان، ايران توان صادرات يك ميليارد دلار گل و گياه را دارد. از اين رو با دارا بودن تنوع اقليمي و استعداد پرورش انواع گياهان تزئيني داراي پتانسيل‌هاي بسيار قوي در پرورش انواع گياهان است.

از مهم‌ترين موانع صادرات گل و گياه مي‌توان حمل و نقل نامناسب، مقررات دست و پاگير در زمينه‌ي صادرات، نبود شناسايي مناسب بازارهاي هدف و سليقه‌ي مصرف‌كنندگان را برشمرد. گونه‌هاي گياهي ايران از گونه‌ي گياهان خوش‌بو و خوش‌رنگ هستند و با توجه به شرايط اقليمي مي‌توان خارج از فصل به بازار عرضه كرد و اين امر نيازمند حمايت‌هاي دولت از شركت‌هاي خدماتي و بازرگاني و توليدكنندگان گل و گياه است.

از سوي ديگر به علت نبود گل ايراني در بازارهاي برون‌ مرزي و نبود كشش بازار داخلي روزانه ميليون‌ها شاخه گل به دور ريخته مي‌شود به عنوان مثال فقط در دو بازار شهيد محلاتي و امام رضا (ع) تهران، روزانه يك ميليون شاخه گل فروخته و يك ميليون گل ديگر ضايع و به زباله تبديل مي‌شود.

تبادل تجربيات با كشورهاي پيشرو در اين صنعت همچون هلند، احداث پايانه‌هاي مجهز صادرات گل و گياه، بسته‌بندي مناسب، تضمين‌هاي بانكي براي اخذ وام و كاهش نرخ سود بانك‌ها از جمله عواملي است كه حضور جدي دولت براي به دست‌گيري مديريت منطقه‌اي و فرامنطقه‌اي بازار گل توسط ايران را در اين تجارت پرسود مي‌طلبد. (شاهنوشي،1386، ص 17)

توليد تجاري گل و گياه در ايران گرچه قدمتي در حدود 90 سال دارد ولي تا قبل از پيروزي انقلاب اسلامي رشد كندي داشته است. بعد از پيروزي انقلاب با ممنوع شدن واردات اين کالا، توليدکنندگان جان دوباره‌اي گرفتند و در واقع يک جهش توليدي به وجود آمد که هنوز هم ادامه دارد و هر ساله بيش از 10 درصد بر سطح کشت اين محصولات افزوده مي‌شود. به عنوان نمونه، رشد سطح گلخانه‌ها طي سال‌هاي 1375 تا 1381 در حدود 200 درصد بوده و طي هفت سال سطح توليد اين محصولات بيش از سه برابر شده است. اين نرخ رشد در بين ساير محصولات کشاورزي بسيار نادر است. البته مساحت توليدات گل و گياه در فضاي باز طي 7 سال گذشته تقريباً نرخ ثابتي دارد و اين مبيّن آن است که در بخش گل و گياه با وجود اقليم‌هاي فراوان و مناسب براي توليد در فضاي خارج گلخانه، توليدات گلخانه‌اي به دليل عملکرد مطلوب و کيفيت بالاتر از محبوبيت بيشتري برخوردار است.

بر اساس آمار سال 1381 در ايران از مساحتي حدود 4085  هکتار(1799 هکتار گلخانه و 2286 هکتار فضاي باز) حدود 1241 ميليون شاخه گل بريده، 2/32 ميليون گلدان گياه آپارتماني و 134 ميليون اصله ی درخت و درختچه ی زينتي توليد مي شود. اين ميزان توليد ارزشي بالغ بر 250 ميليون دلار بر اساس نرخ‌هاي بازار عمده دارد (مهرآوران، 1382، ص 87).

اوضاع بازار گل و گل‌كاري در ايران به‌‌رغم شرايط اقليمي و آب هوايي مناسب و گذشت بيش از ۸۵ سال از آغاز آن، دچار گرفتاري‌ها و مشكلات عميقي است كه كوچك‌ترين و پيش پا افتاده‌ترين آن نداشتن يك صنف منسجم و متشكل در اين بازار است. گراني سوخت و نداشتن كود و سم‌هاي مورد نظر و متناسب با آسيب‌هاي خاص هر نوع گل، پرورش گل به شيوه سنتي، كمبود امكانات مدرن و بذرهاي وارداتي حمل و نقل و جابه جايي و محدوديت‌هاي گمركي از مهم‌ترين مشكلات قابل طرح اين صنف محسوب مي‌شود. با اين همه روند شكل‌گيري و توسعه‌ي بازار گل در ايران روندي رو به جلو و قابل اعتناست.

متوسط درآمد جهاني صادرات گل و گياه حدود شصت ميليارد دلار در سال است كه تنها پنج ميليون دلار آن نصيب كشور ما مي‌شود. در حالي كه كشورهايي مانند هندوستان و تركيه به ترتيب ۵ و ۳ ميليارد دلار از صادرات گل و گياه درآمد ارزي دارند.

به‌‌رغم آن كه توليد ساليانه‌ي گل و گياه در جهان يك ميليارد و سيصد ميليون شاخه است، در ايران تنها هفت هزار و ششصد هكتار از زمين‌هاي كشور به توليد گل و گياه اختصاص دارد و ساليانه سي‌وشش ميليون گل گلداني و دويست ميليون درختچه زينتي توليد مي‌شود. طبق آمار ارائه شده در حالي كه ايران از نظر توليد گل و گياه رتبه‌ي هفدهم دنيا را دارد از نظر صادرات اين محصول در رديف ۱۰۷ جهان قرار گرفته‌ايم.

علاوه بر تأثيرات روحي و رواني گل و گياه كه موجب افزايش ضريب اميد به زندگي و تغذيه‌ي روحي، افزايش ضريب كارايي افراد در محيط كاري و افزايش تفاهم و روابط حسنه‌ي خانوادگي و اجتماعي كه به خاطر اهداي آن به وجود مي‌آيد، فوايد اقتصادي فراواني از جمله نياز فراوان به نيروي كار (۱۰ تا ۱۲ نفر به طور مستقيم و ۳ تا ۶ نفر به طور غيرمستقيم براي پرورش هر هكتار گل)، ارزآوري و بهره‌وري بالاي آب در اين صنعت وجود دارد.

با وجود مزيّت نسبي شرايط آب و هوايي متنوع ايران و توسعه‌ي رو به رشد اين صنعت در سال‌هاي اخير، در حال حاضر بخش قابل توجهي از گل‌ها و گياهان زينتي ايران با شيوه‌هاي سنتي و در فضاي باز پرورش مي‌يابند. به‌طوري كه كل سطح گلخانه‌ي زينتي در ايران ۱۷۹۹‎/۳ هكتار است و مساحت فضاي آزاد ۲۲۸۵‎/۹ هكتار. از طرف ديگر بهره‌برداران گل‌ها وگياهان زينتي در ايران از بنيه‌ي مالي كافي در سرمايه‌گذاري براي تغيير شيوه كشت و پرورش اين محصولات برخوردار نيستند. از مهم‌ترين معضلات قابل ذكر كه توليدكنندگان گل و گياه با آن دست و پنجه نرم مي‌كنند نداشتن امكانات توليد، نبودن بازار فروش مناسب در داخل، گراني سوخت، نداشتن كود و سم‌هاي مورد نظر و متناسب با آسيب‌هاي خاص هر نوع گل است (خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران، 1385، ص 7).                                                                                                                                                                                                                    

موقعيت ايران به دليل قرارداشتن در كنار كشورهاي پرمصرف گل و گياه از نظر اقتصادي حائز اهميت است. همسايه‌هاي شمالي و جنوبي ايران از خريداران بسيار خوب گياهان زينتي هستند. ايران با داشتن يك بازار متعادل و نسبتاً ثابت و دائمي قادر است جايگاه واقعي خود را در اين عرصه پيدا كند. اما چرا هنوز به اين جايگاه دست پيدا نكرده است؟

مشكل اساسي در بازار اين بخش بحث سامان‌دهي گل و گياه است كه در اين زمينه پايانه‌ها بسيار تأثيرگذار بوده و هم‌چنين راه‌اندازي و بهينه كردن وضعيت حمل و نقل و اضافه كردن كانتينرهاي سردخانه‌دار به ناوگان زميني، دريايي و حمل مناسب در فرودگاه‌ها تأثير بسيار مثبتي در صادرات گل و گياه دارد.

اين در حالي است كه هم اكنون سطح زيركشت گل و گياه اعم از فضاي باز و گلخانه‌اي حدود چهار هزار و چهارصد و چهل هكتار است و يك ميليارد و چهارصد و هشتاد و شش ميليون گل شاخه بريده، صد و بيست ميليون درخت و درختچه و حدود سي و هشت ميليون گلدان گياهان زينتي، تحت عنوان گياهان آپارتماني در سال جاري در كشور توليد شده است.

در نه ماه سال 86 صادرات گل و گياه، با رشد۶۹۰ درصد نسبت به سال قبل به ۹‎/۵ ميليون دلار رسيده و پيش‌بيني مي‌شود با راه‌اندازي پايانه‌هاي گل و گياه به‌خصوص پايانه‌ي مركزي و دو پايانه‌‌ي معين شهرستان محلات و دزفول وضعيت بهتري در صادرات اين محصول ايجاد شود (کيايي، 1386، ص 9).

ب) بررسي جايگاه استان قم در صنعت جهاني گل و گياه

استان قم با وسعت تقريبي 11238 کيلومتر مربع در موقعيت 34 درجه و 8 دقيقه تا 35 درجه و 11 دقيقه عرض جغرافيايي و 50 درجه و 6 دقيقه تا 52 درجه و 3 دقيقه طول جغرافيايي قرار گرفته است. اين استان تقريباً در مرکز ايران قرار دارد و مساحت آن 14631 کيلومتر (با احتساب سطح درياچه نمک) است. مساحت استان برابر 89/0 % کل مساحت ايران است. اقليم اکثر مناطق اين استان، نيمه بياباني يا تابستاني گرم و خشک و زمستاني کم و بيش سرد است (رحمتي‌زاده، 1377، ص 22).

تمامي تجزيه و تحليل‌ها درباره ی نمونه ی آب و خاک در قم در آزمايشگاه‌هاي آب و خاک سازمان جهاد کشاورزي اين استان آزمايش مي‌شود و يافته‌هاي آنان به عنوان يکي از منابع تحقيق حاضر از طريق مصاحبه با کارشناسان مربوطه و مطالعه‌ي اسناد و مدارک، مورد استفاده قرار گرفته است (سازمان جهاد کشاورزي، 1385، ص 36). به‌‌رغم وضعيت نامناسب اقليمي قم، واحدهاي گلخانه‌اي نسبتاً گسترده‌اي در اين شهر احداث شده است.

طبق بررسي‌هاي به عمل آمده از واحد گلخانه‌هاي سازمان جهاد کشاورزي استان قم، اطلاعات زير در مورد گلخانه‌هاي استان گردآوري شده است. تعداد گلخانه‌هاي موجود در استان به 110 واحد مي‌رسد و مساحت کل گلخانه‌ها بالغ بر  18 هکتار مي‌شود که شامل موارد زير مي‌شود:

ـ سطح زير کشت گل و گياهان زينتي      2/0 هکتار(2000 متر)

ـ سطح زير کشت سيفي (خيار و فلفل)         8/17 هکتار

ـ سطح زير کشت خيار                   6/16 هکتار

ـ سطح زير کشت فلفل                            2/1 هکتار(120000 متر)

طبق آمار ياد شده مي‌توان دريافت که از کل مساحت گلخانه‌هاي استان حدوداً يک درصد اختصاص به توليد گل دارد و بقيه در توليد سيفي فعاليت دارند. لازم به يادآوري است کشت گل در اين استان توسط افراد غيربومي به صورت پيمانکاري و عرضه‌ي غيرمستقيم به بازار مصرف انجام مي‌شود و توزيع‌كنندگان گل در قم، گل‌هاي خود را از بازار تهران، تهيه مي‌كنند. با توجه به شرايط نامطلوب آب و هوايي در سطح استان، مراکز کشت گل و گياه به صورت غيرگلخانه‌اي وجود ندارد.

محصولات سيفي مستقيماً به بازار تره‌بار عرضه مي‌شود. بسته‌بندي سيفي و خيار به صورت کارتني (20 کيلويي) است و مشتريان بازار تره‌بار قم را عموم مردم تشکيل داده و منحصر به قشر خاصي نيستند. به دليل پيشي گرفتن زياد تقاضا بر عرضه نيازي به تبليغات محصولات گلخانه‌اي احساس نمي‌شود و تبليغات صرفاً در حد نوشتن روي کارتن است.

حدود 18 هکتار گلخانه ياد شده به شکل زير در سطح استان قم پراکنده شده‌اند:

Û حدود 12 هکتار(70%) از گلخانه‌ها در خلجستان است. از اين 12 هکتار يک گلخانه‌ي 2000 متري در خلجستان وجود دارد که صرفاً به توليد گل مي‌پردازد؛

Û     حدود 5  هکتار در جاده کاشان؛

Û     5000 متر در جعفرآباد؛

Û     5000 متر در کهک.

گل‌هايي که براي مصرف در قم عرضه مي‌شود عمدتاً از بازار گل تهران و گل‌هاي زينتي و گلداني از محلات تهيه مي‌شود. قابل ذكر است که گل‌هاي وارد شده به قم از نظر کيفيت درجه ی چهار هستند. طبق اطلاعات به دست آمده از کارشناسان مربوط، استان قم براي مصرف گل، محلي از اعراب ندارد و سطح تقاضا براي اين محصول بسيار پايين است (سازمان جهاد کشاورزي، 1385، ص 23). از اين‌رو لازم است که محصولات گل و گياه زينتي متناسب با تقاضاي تهران توليد شود و بخش محدودي از محصولات به بازار قم عرضه شود.

هدف اصلي اين تحقيق، بررسي و شناسايي زمينه‌هاي تشکيل و توسعه‌ي تعاوني‌هاي پرورش گل و گياهان زينتي در استان قم است و اهداف فرعي زير براي آن دنبال شده است:

Û     بررسي و شناسايي زمينه‌هاي کشت محصول مناسب؛

Û مطالعه و بررسي ظرفيت‌ها و پتانسيل‌هاي استان قم (با تأکيد بر منطقه ی خلجستان) در زمينه‌ي کشت گل‌ها و گياهان زينتي؛

Û     بررسي و شناسايي کيفيت توزيع گل‌ها و گياهان زينتي؛

Û     شناسايي مکانيزم‌هاي موجود توزيع گل‌ها و گياهان زينتي در سطح استان؛

Û آسيب شناسي و ارائه‌ي راه‌کارهاي کاربردي جهت تقويت و توسعه‌ي صنعت پرورش گل‌ها و گياهان زينتي در نواحي و بخش‌هاي مختلف استان؛

Û بررسي و توجيه اقتصادي راه‌اندازي تعاوني‌هاي گل و گياه در سطح استان در چارچوب مباحث مربوط به ارزيابي طرح‌هاي اقتصادي.

با توجه به اين که تحقيق حاضر با هدف رفع برخي از مشکلات عمومي و اجتماعي استان انجام شده و يافته‌هاي حاصل از آن توسط اداره كل تعاون استان استفاده مي‌شود، اين تحقيق از نظر هدف در زمره‌ي تحقيقات کاربردي[1] است. از سوي ديگر چون اين تحقيق، ‌وارد جامعه آماري شده و به صورت ميداني به تحقيق و بررسي مي‌پردازد، در زمره‌ي تحقيقات پيمايشي[2] به شمار مي‌رود. از حيث نحوه‌ي گردآوري اطلاعات نيز اين تحقيق جزو تحقيقات اکتشافي بوده و درصدد يافتن زمينه‌هاي راه‌اندازي و گسترش شرکت‌هاي تعاوني پرورش گل و گياهان زينتي است (سرمد، 1378، ص 82-79).

1.پرسشنامه: جهت بررسي جامعه‌ي آماري توزيع‌کنندگان (گل‌فروشي‌ها)، پرسشنامه‌اي تدوين و با استفاده از روش نمونه‌گيري اطلاعات آن‌ها گردآوري شد.

2.مصاحبه: براي بررسي، نظرات کارشناسان مربوطه در سازمان جهاد کشاورزي استان قم، با افرادي که به نوعي در زمينه‌ي پرورش گل و گياه صاحب نظر بوده‌اند و کساني که در شهر محلات تجربه‌ي موفقي در اين زمينه داشته‌اند، مصاحبه‌هايي انجام شد.

3.مطالعه ی اسناد و مدارک: براي بررسي تجربه‌ي ساير مراکز توليدکننده‌ي گل به گزارش‌ها و مستندات موجود مراجعه كرده تا از تجربيات آن‌ها الگوي مناسب اتخاذ شود. بررسي تجربه‌هاي موفق ساير شرکت‌ها که در قالب مقاله يا مصاحبه گردآوري شده است به عنوان اسناد و مدارک مفيد راه‌گشاي اين تحقيق بوده است.

اين تحقيق در طي يک دوره 11 ماهه از آذر 1385 تا آخر آبان 1386 انجام ‌پذيرفت. از بعد قلمرو مکاني تحقيق حاضر با توجه به عنوان و موضوع تحقيق، استان قم با محوريت بخش خلجستان است.

با توجه به موضوع و اهداف اين تحقيق، جامعه ی آماري عبارتند از :

الف) توليدکنندگان محصولات گل و گياهان زينتي در شهر محلات و قم که در اين زمينه تجربه دارند؛

ب) توزيع کنندگان محصولات گل و گياهان زينتي در سطح استان قم؛

ج) کارشناسان متخصص پرورش گل و گياهان زينتي استان قم.

بر اساس مطالعات اوليه در سطح استان، فقط يك توليدکننده در مجتمع كوثر خلجستان وجود دارد. از اين رو با تعدادي از توليدکنندگان گل در شهر محلات مصاحبه شده و در مجموع در اين تحقيق به عنوان نمونه با 26 نفر مصاحبه انجام شد. از ميان توزيع کنندگان گل نيز در سطح استان با 25 نفر از طريق توزيع و تكميل پرسشنامه نظرسنجي انجام شد. در بين کارشناسان مربوطه نيز با پنج نفر کارشناس در زمينه‌ي توليد محصولات گلخانه‌اي و غيرگلخانه‌اي مصاحبه شده است. حجم نمونه به حدي است كه معرف خوبي براي جامعه ی آماري ‌باشد.

براي بررسي توجيه اقتصادي توليد گل يک نمونه[3] از توليد گلخانه‌اي و يک نمونه غير‌گلخانه‌اي (هر سيستم به طور نمونه 1000 متر) در منطقه‌ي خلجستان با استفاده از تكنيك هزينه- فايده بررسي شده و با موارد مشابه در شهر محلات از نظر توجيه اقتصادي مقايسه ‌شد.

به‌طور كلي منظور از طرح، مجموعه ی فعاليت‌هاي منطقي است كه براي تحقق، هدف يا اهداف معيني انجام مي‌شود. در طرح‌ها بايد مشخص شود فعاليت‌ها چگونه با چه هزينه‌اي، توسط چه كساني، در چه مدتي و با چه درآمدهايي انجام مي‌شود (نظرپور، 1384، ص 1). در اين بخش کليه‌ي اطلاعات لازم مالي و اقتصادي طرح ارائه مي‌شود.

1. بررسيِ هزينه‌هاي طرح

بررسي هزينه‌هاي طرح در سه قسمت بايد انجام شود:

الف) هزينه‌هاي دوره‌ي سرمايه‌گذاري طرح ( سرمايه ی ثابت طرح)؛

ب) هزينه‌هاي دوره‌ي بهره‌برداري؛

ج) ميزانِ سرمايه ی در گردش.

اكنون به تفصيل اجزاي اين هزينه‌ها را بررسي مي‌كنيم:

الف) هزينه‌هاي دوره‌ي سرمايه‌گذاري طرح

براي اجراي طرح به تجهيزاتي نيازمنديم كه خريداري و نصب شده و طي دوران بهره‌برداري استفاده مي‌شود. در واقع ارزش پولي اين دارايي سرمايه‌ي ثابت مؤسسه را تشكيل مي‌دهد. دارايي‌هاي ثابت به دو گروه تقسيم مي‌شوند: يك دسته از آن‌ها كه به مرور زمان فرسوده مي‌شوند (مثل ماشين‌آلات و ساختمان) اما دسته ديگر، مرور زمان تأثيري بر آن‌ها ندارند، مثل زمين.

 

اقلام تشكيل‌دهنده ی سرمايه‌گذاري ثابت در توليد گل

Û     ساختِ انبار؛

Û     ساختِ استخرِآب؛

Û     ساختمانِ گلخانه (اسكلتِ گالوانيزه با پوششِ پلاستيك)؛

Û     سيستمِ آبياريِ قطره‌اي؛

Û     تأسيسات گرمادهي (دو عدد بخاری گلخانه‌اي)؛

Û     سيستمِ تهويه (دو عدد وسیله خنک کننده)؛

Û ساير هزينه‌ها (امتياز و انتقال برق، تأسيسات برق‌كشي، امتياز انتقال گاز، امتياز و انتقال تلفن).

لازم به يادآوري است كه در حالت غيرمسقف هزينه‌هاي مربوط به ساختمان گلخانه، تأسيسات گرمادهي و سيستم تهويه، صفر منظور شده است.

ب) هزينه‌هاي دوره‌ي بهره‌برداري

Û     هزينه‌ي تسطيح و زهكشي زمين؛

Û     منابع و مواد اوليه؛

Û     هزينه‌ي انرژي و سوخت (مصرف برق و گاز)؛

Û     هزينه‌ي منابع انساني؛

Û     هزينه‌ي اجاره ی زمين؛

Û     هزينه‌ي استهلاك و نابابي؛

Û     هزينه‌ي تعمير و نگهداري؛

Û     هزينه‌ي دور ريز؛

Û     هزينه‌ي حمل و نقل (انتقال منابع و مواد اوليه)؛

Û     هزينه‌هاي پيش‌بيني نشده؛

Û     نرخ سود در عقود با بازدهي ثابت.

 

ج) سرمايه در گردش

سرمايه در گردش، سرمايه جاري مورد نياز براي توليد، توزيع يا هر دو است. در فعاليت‌هاي صنعتي، وجود ماشين‌آلات و تأسيسات به تنهايي براي توليد محصول كفايت نكرده و بايد علاوه بر آن مواد اوليه‌ي لازم، قطعات يدكي و مواد متفرقه، خريداري و انبار شود. به علاوه در فراگرد توليد، هميشه مقداري كالا در حال توليد، مقداري ساخته شده و آماده فروش و مقداري در راه است و طرف‌هاي بدهكار نيز وجود دارند و اين مجموعه نمايان‌گر نياز به سرمايه ی جاري است. در فعاليت‌هاي كشاورزي نيز بايد بين دو فصل برداشت، سرمايه ی جاري لازم براي خريد بذر و كود و ساير نيازهاي توليد و هم‌چنين تأمين معاش در اختيار كشاورز قرار گيرد. در غير اين صورت كِشت دوره‌ي بعد بسيار دشوار است.

در واقع سرمايه در گردش شامل كليه‌ي دارايي‌هاي جاري مانند موجودي مواد اوليه، سوخت و غيره، محصول نيم‌ساخته و ساخته شده، وجوه نقد و حساب بانكي، پيش پرداخت فروشندگان و مانند آن مي‌شود. از ديد حسابداري و سرمايه‌گذاري بخش خصوصي، سرمايه در گردش خالص معادل تفاضل دارايي‌ها و بدهي‌هاي جاري است (نظرپور، 1384، ص 35 و 36).

بدهي‌هاي جاري دارائي‌هاي جاري = سرمايه ی در گردش

2. بررسي درآمدهاي طرح

درآمد طرح هر سال با استفاده از مقدار توليد كالا يا خدمت و قيمت آن قابل برآورد است. مقدار توليد به ظرفيت و نسبت در صد استفاده از آن بستگي دارد. با معلوم بودن ظرفيت و با فرض نوسان نداشتن قيمت فروش، مقدار درآمد در هر سال به تناسب استفاده از ظرفيت نصب شده تغيير مي‌كند.

قسمت مورد استفاده در برآورد درآمد همان قيمتي است كه در مطالعه‌ي بازار پيش‌بيني شده است. ارزش اسقاطي نيز بايد به عنوان درآمد مطرح شود و هم‌چنين ماليات بر فروش از درآمد كسر مي‌شود.

3. تأمين ماليِ طرح

شيوه‌هاي تأمينِ ماليِ طرح بايد كاملاً شفاف و روشن باشد. وجوه مورد نياز طرح‌ها به‌طور كلي از دو منبع فراهم مي‌شوند:

الف) سود توزيع نشده، استهلاك و ساير ذخاير كه در مؤسسه‌هاي داير زير عنوان «منابع داخلي» طبقه‌بندي مي‌شوند.

ب) بازار سرمايه: بانك‌ها و مانند آن كه به منابع خارجي موسوم اند.

استفاده از منابع داخلي وقتي قابل طرح است كه سرمايه‌گذاري جديد توسط مؤسسه‌اي داير، به اجرا در مي‌آيد. آن‌چه پس از پرداخت ماليات و سود سهام (يا سود مشاركت) در مؤسسه باقي مي‌ماند به سود توزيع نشده موسوم بوده و جنبه ی پس‌انداز دارد.

انواع وام‌گيري و فروش سهام، منبع اساسي خارجيِ تأمينِ ماليِ سرمايه‌گذاري را تشكيل مي‌دهد.

4. تحليل ماليِ يکپارچه

اطلاعاتي که در فراگرد تهيه و تنظيم طرح جمع‌آوري شده است، براي تنظيم جدول تحليل مالي يکپارچه استفاده مي‌شود. پس از جمع‌آوري اطلاعات مورد نياز براي ارزيابي طرح، لازم است اين اطلاعات طبقه‌بندي و تنظيم شود. جدول تحليل مالي يكپارچه به اين منظور تنظيم مي‌شود. با توجه به اطلاعات مندرج در اين جدول، مي‌توان طرح سرمايه‌گذاري را از لحاظ سودآوري جريان نقدينگي مورد سنجش و ارزيابي قرار داد. در اين جدول حداقل اطلاعات مورد نياز براي تحليل و سنجش و تعيين فايده و هزينه‌ي طرح، مورد استفاده قرار گرفته است.

1. بررسي بازار طرح از اهميت بالايي برخوردار است يعني شناخت كليه‌ي عوامل اثرگذار بر محصولي كه طرح تهيه مي‌كند. اطلاعاتي كه براي بررسي بازار نياز داريم شامل مواردي از قبيل عرضه و تقاضاي كالا، تفكيك تقاضا بر حسب نوع كالا، اطلاعات در مورد پراكندگي تقاضا، قيمت کالا، عوامل توليد، كالاهاي جانشين و مكمل، كِشش کالاها، سياست‌هاي دولت و... است (نظرپور، 1384، صص 14ـ 9).

به دليل فقدان اطلاعات لازم و با تكيه بر اطلاعات موجود در پرسشنامه‌ها براي محاسبه‌ي درآمدها و هزينه‌هاي آتي طرح از روش تعميم روند گذشته به آينده[4] استفاده شده است. پيش‌بيني درآمدها و هزينه‌هاي هر سال با توجه به نرخ تورم انجام شده است. يعني درآمدها و هزينه‌هاي هر دوره از مجموع درآمدها و هزينه‌هاي دوره قبلي و تورم همان دوره به‌دست آمده است. نرخ تورم سالانه در اين تحقيق 15% محاسبه مي‌شود.

2. يكي از اقلام هزينه‌هاي دوره‌ي بهره‌برداري، هزينه‌ي استهلاك و نابابي است. در استهلاك هر ساله به دلايل فيزيكي (مثل فرسودگي دارايي) و اقتصادي ارزش دارايي‌هاي ملموس كمتر مي‌شود و نابابي به معني از رده خارج شدن فناوری است. گرچه از نظر فيزيكي امكان توليد وجود دارد ولي با توجه به پيشرفت فناوری، استفاده از روش قديمي از نظر اقتصادي به صرفه نيست. هر چند كه اين فناوری را اخيراً وارد كرده باشيم. در طرح حاضر نرخ استهلاك در حالت مسقف 15% و در حالت غير مسقف 20% در نظر گرفته شده است. بنابراين در پايان دوره‌ي اجراي طرح در حالت مسقف 25 % سرمايه ثابت به عنوان ارزش اسقاطي محاسبه شده و در حالت غيرمسقف كليه‌ي دارايي‌هاي طرح، به‌طور كامل مستهلك مي‌شود.

3. هزينه‌ي تعمير و نگهداري ابزار، ماشين‌آلات و ساختمان 2% كل هزينه‌هاي ثابت محاسبه شده است.

4. هزينه‌هاي پيش‌بيني نشده 10% درنظر گرفته شده است. يعني در هر سال به ميزان 10% هزينه‌هاي دوره‌ي بهره‌برداري آن سال، به عنوان هزينه‌هاي پيش‌بيني نشده محاسبه مي‌شود.

5. هزينه‌ي دوريز در حالت مسقف 5% و در حالت غيرمسقف 25% درآمد حاصل از فروش گل درنظر گرفته شده است.

6. ارزيابي طرح يك بار با احتساب هزينه‌ي اجاره ی زمين و يك بار بدون احتساب اين هزينه، انجام شده است.[5]

7. با توجه به اطلاعات موجود در پرسش‌نامه‌ها، اكثر گل‌كاران اظهار كرده‌اند، منابع مالي طرح از طريق وجوه داخلي تأمين شده و كليه ی مراكز پرورش گل، از معافيت مالياتي برخوردار بوده‌اند.

8. با توجه به اطلاعات به دست آمده در جريان تحقيق، بيشترين فراواني در بين انواع گل‌ها مربوط به توليد گل‌هاي رز، مريم، ميخک، داوودي و پِتوس (گل آپارتمانی) است. از اين‌رو در اين تحقيق براي توليد اين گل‌ها ارزيابي اقتصادي انجام شده است.

9. با توجه به تعيين‌کننده بودن هزينه‌ي امکانات و تجهيزات توليد گل در فضاي گلخانه‌اي، براي گل‌هاي ياد شده در بند قبل، اين پارامتر به عنوان يک عامل مؤثر بررسي شده است. با توجه به موارد ياد شده در اين تحقيق 10 طرح به شرح زير مورد ارزيابي اقتصادي قرار گرفته است:

طرح1) توليد گل رز در 1000 مترمربع مسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

طرح2)  توليد گل رز در 1000مترمربع مسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

طرح3) توليد گل رز در 1000 مترمربع غيرمسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

طرح4) توليد گل رز در 1000 مترمربع غيرمسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

طرح 5) توليد گل داودي در 1000 مترمربع مسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

طرح 6) توليد گل داودي در 1000 مترمربع مسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

طرح 7) توليد گل باغچه‌اي و گل پتوس ( گل آپارتماني ) در 1000مترمربع مسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

طرح1) توليد گل رز در 1000 مترمربع مسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

جدول 1

تحليل مالي يكپارچه                                      (ارقام به تومان)

شرح

سال

صفر

1

2

3

4

1. سرمايه‌گذاري

20.700.000

-

-

-

-

1-1. سرمايه‌گذاري اوليه

20.700.000

-

-

-

-

2. هزينه‌ي

بهره‌برداري

14.333.448

16.017.715

17.954.622

20.182.065

22.743.625

2-1. هزينه‌هاي نقدي به استثناي سود سرمايه در گردش

10.025.400

11.529.210

13.258.591

15.247.380

17.534.487

2-2. هزينه‌ي استهلاك

3.105.000

3.105.000

3.105.000

3.105.000

3.105.000

3-2. سود سرمايه در گردش

1.203.048

1.383.505

1.591.031

1.829.685

2.104.138

3. درآمد

25.000.000

28.750.000

33.062.500

38.021.875

48.900.156

3-1. درآمد فروش

25.000.000

28.750.000

33.062.500

38.021.875

43.725.156

3-2. ارزش اسقاط و بازيافتي

-

-

-

-

5.175.000

4. درآمد نقدي خالص

 

 

 

 

 

4-1. سود

10.666.552

12.732.285

15.107.878

17.839.810

26.156.531

سود سرمايه در گردش لحاظ می شود

12.030.48

1.383.505

1.591.031

1.829.685

2.104.138

اضافه مي‌شود استهلاك

3.105.000

3.105.000

3.105.000

3.105.000

3.105.000

جمع

14.974.600

17.220.790

19.803.909

22.774.495

31.365.669

5. جريان نقدي خالص

5.725.400-

17.220.790

19.803.909

22.774.495

31.365.669

6. منابع مالي

20.700.000

-

-

-

-

6-1. سرمايه‌ي پرداخت شده

20.700.000

-

-

-

-

6-2. وام

-

-

-

-

-

7. تعهدات مالي

-

-

-

-

-

7-1. اقساط بازپرداخت وام

-

-

-

-

-

7-2. سود سرمايه در گردش

-

-

-

-

-

7-3. سود سهام

-

-

-

-

-

8. مانده‌ي خالص نقدي

14.974.600

17.220.790

19.803.909

22.774.495

31.365.669

9 . جمع تراكمي مانده ی خالص نقدي

14.974.600

32.195.390

51.999.299

74.773.794

106.139.463

             

طرح2)  توليد گل رز در 1000مترمربع مسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

جدول 2

تحليل مالي يكپارچه                                      (ارقام به تومان)

شرح

سال

صفر

1

2

3

4

1. سرمايه‌گذاري

20.700.000

-

-

-

-

1-1. سرمايه‌گذاري اوليه

20.700.000

-

-

-

-

2. هزينه‌ي بهره‌برداري

11.869.448

13.184.115

14.695.982

16.434.630

18434.073

2-1. هزينه‌هاي نقدي به استثناي سود سرمايه در گردش

7.825.400

8.999.210

10.3496.091

11.901.455

13.686.673

2-2. هزينه‌ي استهلاك

3.105.000

3.105.000

3.105.000

3.105.000

3.105.000

3-2. سود سرمايه در گردش

939.048

1.079.905

1.241.891

1.428.175

1.642.400

3. درآمد

25.000.000

28.750.000

33.062.500

38.021.875

48.900.156

3-1.درآمد فروش

25.000.000

28.750.000

33.062.500

38.021.875

43.725.156

3-2. ارزش اسقاط و بازيافتي

-

-

-

-

5.175.000

4. درآمد نقدي خالص

-

-

-

-

-

4-1. سود

13.130.552

15.565.885

18.366.518

21.587.245

30.466.083

سود سرمايه در گردش لحاظ می شود

939.048

1.079.905

1.241.891

1.428.175

1.642.4000

استهلاك لحاظ می شود

3.105.000

3.105.000

3.105.000

3.105.000

3.105.000

جمع

17.174.600

19.750.790

22.713.4096

26.120.429

35.213.483

5. جريان نقدي خالص

3.525.400-

19.750.790

22.713.409

26.120.429

35.213.483

6. منابع مالي

20.700.000

-

-

-

-

6-1. سرمايه پرداخت شده

20.700.000

-

-

-

-

6-2. وام

-

-

-

-

-

7. تعهدات مالي

-

-

-

-

-

7-1. اقساط بازپرداخت وام

-

-

-

-

-

7-2. سود سرمايه در گردش

-

-

-

-

-

7-3. سود سهام

-

-

-

-

-

8. مانده‌ي خالص نقدي

17.174.600

19.750.790

22.713.4096

26.120.429

35.213.483

9. جمع تراكمي مانده‌ي خالص نقدي

17.174.600

36.925.390

59.638.799

85.759.228

120.972.711

             

طرح8) توليد گل باغچه‌اي و گل پتوس (گل آپارتماني) در 1000 مترمربع مسقف بدون احتساب اجاره‌ي زمين

طرح9) توليد گل مريم و ميخك در 1000مترمربع غيرمسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

طرح10) توليد گل مريم و ميخك در 1000مترمربع غيرمسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

در ادامه به عنوان نمونه جدول تحليل مالي يکپارچه‌ي گل رز در دو وضعيت ارائه مي‌شود. انواع گل‌ها نيز به همين شکل مورد تحليل قرار گرفته‌اند.

 

در تحليل نقدينگي طرح، چگونگي جريان نقدي در دوره‌ي اجرا، راه اندازي و بهره‌برداري، مطالعه و بررسي شد. ضرورت اين بررسي آن گاه آشكار مي‌شود كه ممكن است طرحي به‌‌رغم سودآوري قابل توجه در سال‌هاي معين، براي بازپرداخت وام، با كسري نقدي فاحش روبرو شود. علاوه بر اين، اگرچه بايد تمام جريان نقدي (CF)[6] در ارزيابي اقتصادي طرح لحاظ شود، ولي اغلب جريان نقدي شامل كليه‌ي پرداخت‌ها و دريافت‌ها نشده و تنها محدود به منابع واقعي و مرئي مورد استفاده در طرح مي‌‌شود. ولي در تحليل نقدينگي طرح همه‌ي ارقام درآمد و هزينه روشن و شفاف مطرح مي‌شود و تصميم‌گيري را راحت‌تر مي‌كند. (پاکزاد،1371، ص 226)

از اطلاعات جداول مربوط به تحليل مالي يکپارچه براي تحليل نقدينگي طرح استفاده مي‌شود. چون تحليل نقدينگي طرح بر اساس وضع مالي آن در هر سال صورت مي‌پذيرد، وضع نقدي سالانه‌ي آن براساس مقادير اسمي تنزيل نشده ملاحظه مي‌شود.

با ملاحظه‌ي جداول شماره (1و2) مشخص مي‌شود که هريک از اين طرح‌ها در کليه‌ي‌‌ سال‌هاي اجرا، راه‌اندازي و بهره‌برداري، از مانده‌ي خالص نقدي مثبتي برخوردار هستند. بنابراين نه تنها هزينه‌هاي نقدي، تأمين و پرداخت مي‌شود، بلکه مازادي نيز ايجاد شده و به اين ترتيب هريک از اين طرح‌ها از لحاظ نقدينگي، مطلوب شمرده مي‌شود.

به دليل تفاوت شرايط محيطي براي پرورش انواع گل، در يك واحد گلخانه نمي‌توان تنوع گل داشت، زيرا پرورش هر گل، سيستم تهويه، دما، غذا، نور و آب خاصي را مي‌طلبد. پس بايد گل‌هايي با شرايط نزديك به هم را در يك واحد گلخانه‌اي پرورش داد. هم‌چنين برخي گل‌ها در فضاي آزاد و برخي در فضاي مسقف بازدهي بيشتري دارند. باتوجه به اين نكته توليد گل‌هايي با شرايط نزديك به هم در فضاي باز و مسقف براي گل‌هاي مختلف از جمله گل رز، داودي، مريم، ميخك، گل باغچه‌اي و پتوس (گل آپارتماني) در تحقيق ارزيابي شده است.

 

در ارزيابي طرح‌هاي اقتصادي، توجه اصلي به تصميم‌گيري بر مبناي مقايسه‌ي درآمد طرح‌هاي مختلف نسبت به هزينه‌هاي آن است. هدف از ارزيابي طرح، تخصيص منابع و امكانات محدود به طرح‌هايي است كه بيشترين كمك را به اهداف ما مي‌كنند. از ديدگاه بخش خصوصي، هدف از ارزيابي طرح دستيابي به حداكثر سود و از ديدگاه بخش عمومي، هدف انتخاب طرح‌هايي است كه به اهداف اجتماعي بيشتري شامل توليد بيشتر، توزيع مناسب‌ترِ درآمدِ اشتغال و تعادل تراز پرداخت‌ها دست يابيم (نظرپور، 1384، ص 23).

طرح مورد نظر از ديدگاه خصوصي مورد بررسي قرار مي‌گيرد. بر اين اساس پذيرش يا عدم پذيرش، طرح بستگي به سودآوري آن دارد. تحليل سودآوري تجاري شامل دو مرحله است:

تحليل سودآوري تجاري طرحِ سرمايه‌گذاري: ارزيابي سودآوري تجاري طرح با معيارهاي زير انجام مي‌گيرد:

Û     دوره‌ي برگشت سرمايه (POP)[7]؛

Û     ارزش فعلي خالص (NPV)[8]؛

Û     شاخص سودآوري (PI)[9]؛

Û     نرخ بازدهِ داخلي (IRR)[10].

دوره‌ي برگشت سرمايه (POP )

مدت زماني است كه سود خالص حاصل از اجراي طرح، مجموع سرمايه‌گذاري را جبران مي‌كند. بنابراين دوره‌ي برگشت برابر با تعداد سال‌هايي است كه طي آن مجموع سود به‌دست آمده با مقدار سرمايه‌گذاري برابر مي‌شود يا مدت زماني كه سرمايه برگشت داده نشده صفر مي‌شود.

از ديدگاه اين معيار، هر چه طول اين مدت كمتر باشد طرح مورد نظر در اولويت بالاتري قرار مي‌گيرد. در عمل مشاهده شده است برخي از شركت‌ها سقفي براي حداكثر دوره‌ي برگشت سرمايه تعيين كرده‌اند كه براساس آن طرح‌هايي كه دوره‌ي برگشت سرمايه‌ي آن‌ها از اين مدت بالاتر باشد، اجرا نخواهد شد.

دوره‌ي برگشت سرمايه با فرمول زير محاسبه مي‌شود:

I=

t = 0,1,2,3,…,p

I كل سرمايه گذاري، ft سود خالص سالانه‌ي طرح، p دوره‌ي برگشت سرمايه و t سال فعاليت طرح است.

براي رتبه‌بندي طرح‌هاي مختلف سرمايه‌گذاري، دوره‌ي برگشت سرمايه‌ي آن‌ها محاسبه شده، و با هم مقايسه مي‌شود.

دوره‌ي برگشت سرمايه به شرح جدول شماره (3) محاسبه مي‌شود.

جدول 3

دوره برگشت سرمايه                                       (ارقام به تومان)

4

3

2

1

0

t

طرح

-

-

-

12732285

10033448-

CF

1

-

-

-

2698837-

10033448+

سرمايه‌ي برگشت داده نشده

-

-

-

15565885

7569448-

CF

2

-

-

-

7996437-

7569448

سرمايه‌ي برگشت داده نشده

2571272-

2423714-

2295403-

2183829-

9286808-

CF

3

18761026

16189754

13766040

11470637

9286808

سرمايه‌ي برگشت داده نشده

1738279

1323722

963237

649771

6822808-

CF

4

2147799

3886078

5209800

6173037

6822808

سرمايه‌ي برگشت داده نشده

-

-

8495379

6982285

15033448-

CF

5

-

-

442216-

8051163

15033448

سرمايه‌ي برگشت داده نشده

-

-

11754018

9815885

12569448-

CF

6

-

-

9000455-

2753563

12569448

سرمايه‌ي برگشت داده نشده

4511136

982273-

1259150-

1499913-

22409272-

CF

7

21639469

26150605

25168332

23909182

22409272

سرمايه‌ي برگشت داده نشده

8820688

2765163

1999490

1333688

19945272-

CF

8

5026243

13846931

16612094

18611584

19945272

سرمايه‌ي برگشت داده نشده

-

2873493

2310864

1821621

5803808-

CF

9

-

1202170-

1671323

3982187

5803808

سرمايه‌ي برگشت داده نشده

-

-

-

4655221

3339808-

CF

10

-

-

-

1315413-

3339808

سرمايه‌ي برگشت داده نشده

               

 

طرح (1): توليد گل رز در 1000 متر مربع مسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

در جدول شماره (3) CF (Cash Flow) جريان وجوه نقدي، طرح است. منظور از جريان وجوه نقدي يك طرح در حقيقت كليه‌ي درآمدها و هزينه‌هايي است كه در طول عمر طرح، در سال‌هاي مختلف برآورد مي‌شود. براي محاسبه‌ي دوره‌ي برگشت سرمايه، ابتدا سود سال اول (در صورت وجود)، سپس سود سال دوم و به همين ترتيب سود سال‌هاي بعد، از سرمايه‌گذاري كم مي‌شود تا جايي كه مانده‌ي سرمايه‌گذاري صفر شود.

بر اساس محاسبه‌ي صورت گرفته، دور‌ه‌ي برگشت سرمايه‌ي اين طرح بين 1 تا 2 سال است. براي تعيين دقيق دوره‌ي برگشت سرمايه، فرض مي‌كنيم سود خالص سال بعد (در اينجا سال اول) به‌طور يكنواخت در طول ماه‌ها و روزهاي اين سال ايجاد شده باشد. سپس سرمايه‌ي برگشت داده نشده را بر سود خالص متوسط ماهانه‌ي سال اول (كه از تقسيم سود خالص اين سال بر عدد 12 به دست مي‌آيد) تقسيم مي‌كنيم. اين عمل مقدار ماه‌هايي را كه در سال اول لازم است تا دقيقاً سرمايه‌گذاري اوليه برگشت داده شود، مشخص مي‌كند.

بنابراين مي‌توان نوشت:

12732285 ÷ 12 = 1061023

10033448 ÷ 1061023 = 4/9

يعني دوره ی برگشت سرمايه‌ي اين طرح برابر يك سال و نه ماه و دوازده روز (30×4/0) است.

طرح (2): طرح توليد گل رز در 1000 مترمربع مسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

15565885 ÷ 12 = 1297157

7569448 ÷ 1297157 = 8/5

بنابراين دوره‌ي برگشت سرمايه برابر با يك سال و پنج ماه و بيست و چهار روز است، يعني پس از اين مدت مجموع سود به دست آمده با مقدار سرمايه‌گذاري برابر مي‌شود، با انجام محاسبات فوق دوره‌ي برگشت سرمايه در طرح‌هاي ديگر به شرح زير است.

طرح (3): طرح توليد گل رز در 1000 مترمربع غيرمسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

جريان نقدي خالص در کليه‌ي سال‌هاي بهره‌برداري طرح منفي است. يعني در هر دوره به ميزان سرمايه‌ي برگشت داده نشده، اضافه مي‌شود. بنابراين طرح ياد شده نه تنها قادر به برگرداندن سرمايه‌ي اوليه نيست، بلکه به دليل جريان خالص نقدي منفي در هر دوره، سرمايه‌ي برگشت داده نشده از سرمايه‌گذاري اوليه نيز فزوني مي‌يابد. پس، از ديدگاه اين معيار، طرح ياد شده ناموفق ارزيابي مي‌شود.

طرح (4): طرح توليد گل رز در 1000 مترمربع غيرمسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

به دليل پايين بودن ميزان سود در سال‌هاي بهره‌برداري طرح، مجموع سود به دست آمده تا پايان دوره‌ي بهره‌برداري، قادر به جبران سرمايه‌گذاري اوليه نبوده است. چنان‌چه روند درآمد و هزينه‌هاي طرح در سال پنجم نيز همانند گذشته باشد مي‌توان انتظار داشت در اواخر سال پنجم مجموع سود به دست آمده، سرمايه‌گذاري اوليه را جبران کند در حالي که دوره‌ي بهره‌برداري طرح، تا پايان سال چهارم مي‌باشد. پس، از ديدگاه اين معيار، طرح مردود شناخته مي‌شود.

طرح (5): طرح توليد گل داودي در 1000 مترمربع مسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

دوره ی برگشت سرمايه برابر با دو سال و يازده ماه و نه روز است. يعني پس از اين مدت، مجموع سود به دست آمده با مقدار سرمايه‌گذاري، برابر مي‌شود.

طرح (6): طرح توليد گل داودي در 1000 مترمربع مسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

دوره‌ي برگشت سرمايه‌ي اين طرح برابر دو سال و دو ماه و بيست و چهار روز است.

طرح (7): طرح توليد گل باغچه‌اي گل پتوس(گل آپارتماني) در 1000 مترمربع مسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

ملاحظه مي‌شود كه در كليه‌ي سال‌هاي بهره‌برداري طرح به جز سال آخر، سود خالص منفي بوده است كه در نهايت، سرمايه برگشت داده نشده مبلغ 21639469 تومان شده است. اين بدان معناست كه نه تنها در طول سال‌هاي بهره‌برداري طرح، مجموع سود به دست آمده، سرمايه‌گذاري اوليه را جبران نكرده، بلكه ميزان سرمايه‌ي برگشت داده نشده، از سرمايه‌گذاري اوليه نيز فزوني يافته است.

پس طرح ياد شده از ديدگاه اين معيار ناموفق ارزيابي مي‌شود.

طرح (8): طرح توليد گل باغچه‌اي و گل پتوس(آپارتماني) در 1000 مترمربع مسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

پس از پايان دوره‌ي بهره‌برداري طرح، ميزان سرمايه‌ي برگشت داده نشده، مبلغ 5026243 تومان است. يعني حتي پس از پايان دوره‌ي بهره‌برداري طرح، مجموع سود به دست آمده، نتوانسته سرمايه‌گذاري اوليه را جبران كند. پس، از ديدگاه اين معيار، طرح ياد شده مردود شناخته مي‌شود.

طرح (9): توليد گل مريم و ميخك در 1000 مترمربع غيرمسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

دوره‌ي برگشت سرمايه سه سال و شش ماه و بيست و هفت روز است.

طرح (10): توليد گل مريم و ميخك در 1000 مترمربع غيرمسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

دوره‌ي برگشت سرمايه يك سال و هشت ماه و هجده روز است.

ارزش خالص کنونی(NPV)

ارزش خالص کنونی در حقيقت تفاوت بين ارزش کنونی منافع يا عايدي‌هاي يك طرح و ارزش فعلي هزينه‌هاي طرح است. بنابراين براي محاسبه‌ي ارزش فعلي نياز به نرخ تنزيل است. چنان‌چه ارزش کنونی درآمدهاي يك طرح را با B و ارزش کنونی هزينه‌‌هاي آن را با C نمايش دهيم، در اين صورت ارزش خالص کنونی طرح برابر است با:

NPV= B0 +

طبق اين معيار، هر پروژه‌ي سرمايه‌گذاري در طول n سال فعاليت آن، داراي جريان درآمدها و جريان هزينه‌ها است كه بايد ارزش فعلي درآمدها منهاي هزينه‌ها به عنوان ارزش خالص کنونی محاسبه شود.

بر اين اساس، معيار طرحي در اولويت بالاتر قرار مي‌گيرد كه داراي ارزش خالص کنونی بيشتر ‌باشد. چنان‌چه ارزش کنونی يك طرح مثبت باشد و محدوديت بودجه نيز وجود نداشته باشد، آن‌گاه طرح از ديدگاه اين معيار قابل قبول است. در مقابل چنان‌چه ارزش خالص کنونی طرح منفي شود اين طرح پذيرفته نمي‌شود. درشرايطي كه ارزش خالص کنونی صفر باشد هيچ‌گونه برتري براي اجراي آن وجود ندارد و فرد نسبت به اين‌گونه طرح‌ها، بي‌تفاوت است.

وقتي كه فقط يك طرح امكان اجرا دارد، بر مبناي اين معيار طرحي انتخاب مي‌شود كه داراي بيشترين ارزش خالص کنونی باشد (جعفري صميمي، 1376، ص 130).

با استفاده از اطلاعات مندرج در جداول شماره (1و2) ارزش خالص کنونی را محاسبه مي‌كنيم. توجه شود كه در اين مرحله، سودآوري سرمايه‌گذاري مطرح است، بنابراين جريان واقعي منابع مورد توجه قرار گرفته است. اين مطلب بدان معني است كه جريان‌هاي نقدي حاصل از عمليات مالي مانند دريافت وام و پرداخت سود سرمايه در گردش و بازپرداخت وام از محاسبه‌ها خارج مي‌شود. به علاوه هزينه‌ي استهلاك به دو علت، جزء پرداخت‌هاي نقدي محسوب نمي‌شود. يكي اين كه از احتساب مضاعف هزينه‌هاي سرمايه‌گذاري پرهيز شود، و ديگر اين كه در واقع از اين بابت هيچ مبلغ نقدي به كسي خارج يا داخل مؤسسه پرداخت نمي‌شود. محاسبه نشدن استهلاك، به عنوان پرداخت نقدي منجر به انتقال اين مبلغ به دريافت‌هاي نقدي شده و در نهايت موجب افزايش جريان نقدي خالص مي‌شود (پاکزاد، 1371، ص 220).

پس از تعيين جريان نقدي خالص سالانه، ارزش خالص کنونی طرح با نرخ سود 12 درصد به صورت زير محاسبه مي‌شود:

طرح (1): توليد گل رز در 1000 مترمربع مسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين:

NPV = -5725400  (892/0) + 17220790 (797/0) + 196803909 (635/0) + 22774495 (635/0) + (313656696) (567/0) = 54694433

چون ارزش خالص کنونی جريان نقدي مثبت است، پس طرح بايد اجرا شود.

طرح (2): توليد گل رز در 1000 مترمربع مسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين:

NPV = -3525400 (892/0) + 19750790(797/0) + 22713409(712/0) + 26120429 (635/0) + 35213483 (567/0) = 65321186

چون ارزش خالص کنونی طرح مورد مطالعه مثبت است، طرح قابل قبول است.

طرح (3): توليد گل رز در 1000 مترمربع غيرمسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين:

NPV = -6572150 (892/0) + 722028 (797/0) + 830332 (712/0) + 954881 (635/0) + 1098113 (567/0) -3466727

چون ارزش فعلي خالص طرح منفي است نبايد اجرا شود.

طرح (4): توليد گل رز در 1000 مترمربع غيرمسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين:

NPV = -4372150 (892/0) + 3252028 (797/0) + 3739832 (712/0) + 4311806 (635/0) + 4945926 (567/0) = 6895411

از آنجا که ارزش کنونی مثبت است پس طرح ياد شده قابل اجرا است.

طرح (5): توليد گل داودي در 1000 مترمربع مسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين:

NPV = -10725400 (819/0) + 11470790 (797/0) + 13191409 (712/0) + 15170121 (635/0) + 22620640 (567/0) = 31426374

چون ارزش فعلي خالص طرح مثبت است پس بايد اجرا شود.

طرح (6): توليد گل داودي در 1000 مترمربع مسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين:

NPV = -8525400 (892/0) + 14000790 (797/0) + 16100909 (712/0) + 18516045 (635/0) + 26468452 (567/0) = 41783120

ارزش فعلي اين طرح نشان دهنده‌ي بازدهي بالاي آن است. پس از ديدگاه اين معيار، طرح قابل اجرا است.

طرح (7): توليد گل باغچه‌اي و گل پتوس (آپارتماني) در 1000 مترمربع مسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين:

NPV = -18153100(892/0) + 2928935 (797/0) + 3368275 (712/0) + 3873516 (635/0) + 9629543 (567/0) = - 3540257

از آنجا كه ارزش فعلي خالص طرح منفي است، پس نبايد اجرا شود.

طرح ( 8): توليد گل باغچه‌اي و گل پتوس (آپارتماني) در 1000 مترمربع مسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين:

NPV = -15953100 (892/0) + 5458935 (797/0) + 6277775 (712/0) + 7219441 (635/0) + 13477357 (567/0) = 6816387

چون ارزش فعلي خالص طرح مثبت است. بنابراين طرح ياد شده موفق ارزيابي مي‌شود.

طرح (9): توليد گل مريم و ميخك در 1000 مترمربع غيرمسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين:

NPV = -3328400 (892/0) + 4452340 (797/0) + 5120191 (712/0) + 5888219 (635/0) + 6771451 (567/0) = 1103588

چون ارزش فعلي خالص طرح مثبت است پس اجراي آن مقرون به صرفه است.

طرح (10): توليد گل مريم و ميخك در 1000 مترمربع غيرمسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين:

NPV = -1128400 (892/0) + 6982340 (797/0) + 8029691 (712/0) + 9234145 (635/0) + 10619266 (567/0) = 22160336

ملاحظه می شود که ارزش فعلي خالص طرح مثبت است پس اجراي آن مقرون به صرفه است.

شاخص سودآوري (PI)

در اولويت‌بندي طرح‌ها از طريق NPV لازم است به اين نكته توجه شود كه ضرورتاً طرحي كه ارزش کنونی آن بيشتر باشد از اولويت برخوردار نيست. زيرا تنها در صورتي كه سرمايه‌ي اوليه يكسان باشد، طرح داراي NPV بیشتر ترجيح دارد. بنابراين در صورتي كه سرمايه‌ي اوليه يكسان نباشد بايد براي تعديل NPV از شاخص سودآوري استفاده نمود. PI به صورت زير استخراج مي‌شود:

 

 
   

 

PI=

بر اين اساس شاخص سودآوري طرح به شرح جدول شماره (4) محاسبه مي‌شود.

جدول 4

شاخص سودآوري طرح                                 (ارقام به تومان)

شرح

NPV

ارزش حال سرمايه گذاري اوليه

PI

نتيجه ی ارزيابي

طرح 1

56964433

18464400

97/2

قابل قبول

طرح 2

65321186

18464400

53/3

قابل قبول

طرح 3

3466727-

6422400

53/0-

غيرقابل قبول

طرح 4

6895411

6422400

07/1

قابل قبول

طرح 5

31426374

18464400

7/1

قابل قبول

طرح 6

41783120

18464400

26/2

قابل قبول

طرح 7

3540357-

18464400

19/0-

غيرقابل قبول

طرح 8

6816387

18464400

36/0

قابل قبول

طرح 9

11803588

6422400

8/1

قابل قبول

طرح 10

22160336

6422400

45/3

قابل قبول

           

با ملاحظه جدول بالا:

الف-  طرح‌هاي (3) و (7) قبول نمي‌شوند. به عبارتي طرح کشت گل رز در 1000 متر غيرمسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين و طرح کشت گل باغچه‌اي و پتوس (گل آپارتمانی) در 1000 متر مسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين صرفه اقتصادي ندارد.

ب- در شرايط محدوديت بودجه اولويت 8 طرح باقيمانده به ترتيب عبارت است از:

طرح (2)، طرح (10)، طرح (1)، طرح (6)، طرح (9)، طرح (5)، طرح (4)، طرح (8)، به عبارت ديگر ترتيب اولويت طرح‌ها به شرح زير است:

1.طرح کشت گل رز در 1000 متر مسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين؛

2.طرح کشت گل مريم و ميخک در 1000 متر غيرمسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين؛

3.طرح کشت گل رز در 1000 متر مسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين؛

4.طرح کشت گل داودي در 1000 متر مسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين؛

5.طرح کشت گل مريم و ميخک در 1000 متر غيرمسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين؛

6.طرح کشت گل داودي در 1000 متر مسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين؛

7.طرح کشت گل رز در 1000 متر غيرمسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين؛

8.طرح کشت گل باغچه‌اي و پتوس (گل آپارتمانی) در 1000 متر مسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين.

منظور از نرخ بازگشت داخلي يك طرح سرمايه‌گذاري در حقيقت نرخ تنزيلي است كه در آن ارزش خالص کنونی طرح(NPV) برابر با صفر شود. اگر به جاي i در فرمول مربوط به NPV، يك نرخ تنزيل مجهول m قرار دهيم، رابطه‌اي به صورت زير به وجود مي‌آيد:

NPV=

حال بايد نرخ تنزيل m را طوري محاسبه كرد كه NPV=0  يعني ارزش خالص کنونی‌ پروژه صفر باشد. m كه به‌صورت بالا به‌دست آيد نرخ بازگشت داخلي ناميده مي‌شود.

طبق اين معيار، معمولاً سرمايه‌گذاران يك حداقل نرخ بازگشت مورد انتظار را براي خود تعيين مي‌كنند. چنان‌چه طرح مورد نظر بتواند بازگشت مناسب را به‌وجود آورد قابل قبول بوده و در غير اين‌صورت طرح اجرا نخواهد شد. در بسياري از موارد، براي تصميم‌گيري در مورد سرمايه‌گذاري، مقايسه‌اي بين نرخ بازگشت و نرخ بهره‌ي موجود در بازار انجام مي‌شود. نرخ بهره‌ي موجود در بازار در حقيقت بازگشت ناشي از وجوه در حالتي كه عمل سرمايه‌گذاري صورت نگيرد و در واقع فرد بخواهد از فرصت موجود در بازار استفاده كند را نشان مي‌دهد. بديهي است كه با مقايسه‌‌ي اين دو نرخ، هنگامي سرمايه‌گذار طرح را اجرا مي‌كند كه نرخ بازگشت داخلي طرح از نرخ بهره‌ي موجود در بازار بيشتر باشد.

چنان‌چه چندين طرح وجود داشته باشد آن‌گاه سرمايه‌گذار مي‌تواند اين طرح‌ها را با توجه به نرخ‌هاي بازگشت داخلي آن‌ها به ترتيب درجه‌بندي كرده، با اين اولويت و با در نظر گرفتن مسأله‌ي بودجه، آن‌ها را اجرا كند.

يكي از روش‌هاي محاسبه‌ي نرخ بازده داخلي، روش آزمون و خطا است. يعني با آزمون‌هاي مكرر و استفاده از نرخ‌هاي متفاوت تنزيل، محاسبه آن قدر ادامه مي‌يابد تا براساس يك نرخ تنزيل معين، ارزش خالص کنونی طرح برابر صفر شود. به عنوان نمونه طرح 1و 2 که مربوط به توليد گل رز است در اين قسمت ارائه مي‌شود و محاسبه‌ي نرخ بازگشت داخلي براي ساير طرح‌ها، به همين شکل انجام مي‌شود.

طرح 1 ) توليد گل رز در 1000 مترمربع مسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

 

جدول 5

محاسبه ی نرخ بازگشت داخلي

 

 

 

NPV

i

 

 

 

 

8692

310%

 

 

X=0

i

 

36800-

320%

 

 

 

 

 

 

 

نرخ سودي كه NPV اين طرح را صفر مي‌كند بين 310% و 320% است. با استفاده از روش نسبت‌يابي داريم:

a / b = c / d _a = bc/d

IRR = 310% + 9/1% = 9/311%

بنابراين:

چنان‌چه نرخ سود 9/311% باشد، ارزش خالص کنونی طرح برابر صفر مي‌شود. مفهوم عبارت ياد شده اين است كه حتي اگر بانك‌ها و مؤسسات مالي نرخ سودي معادل 9/311% از سرمايه‌گذاران دريافت كنند باز هم اجراي طرح ياد شده، مقرون به صرفه خواهد بود. بنابراين معيار نرخ بازگشت داخلي نيز بيانگر موفق بودن طرح ياد شده است، يعني طرح بايد اجرا شود.

طرح2 ) توليد گل رز در 1000 متر مربع مسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

جدول 6

محاسبه ی نرخ بازگشت داخلي

 

 

 

NPV

i

 

 

 

 

26595

540%

 

 

X=0

i

 

1101-

550%

 

 

 

 

 

 

نرخ سودي كه اين رابطه را صفر مي‌كند، بين 540% و 550% است. با استفاده از روش نسبت‌يابي داريم:

a / b = c / d _ a = bc/d _ a = 9/6

IRR= % 540 + % 9/6 = % 549 / 6

 

نرخ بازگشت داخلي مي‌گويد حتي اگر نرخ سود بازار 6/549% باشد، باز هم اجراي اين طرح مقرون به صرفه است و اين خود حاكي از بازگشت بسيار زياد طرح ياد شده است.

 

پس از انجام ارزيابي‌هاي اقتصادي انجام شده، خلاصه ی اين ارزيابي‌ها در جدول شماره ی (7) ارائه مي‌شوند.

با مقايسه‌ي معيارهاي مختلف ارزيابي، اولويت طرح‌هاي كشت گل‌هاي مختلف به ترتيب زير تعيين مي‌شود:

1.طرح کشت گل رز در 1000 متر مسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين؛

2.طرح کشت گل مريم و ميخک در 1000 متر غيرمسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين؛

3.طرح کشت گل رز در 1000 متر مسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين؛

4.طرح کشت گل داودي در 1000 متر مسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين؛

5.طرح کشت گل مريم و ميخک در 1000 متر غيرمسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين؛

6.طرح کشت گل داودي در 1000 متر مسقف با احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين؛

7.طرح کشت گل رز در 1000 متر غيرمسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين؛

8.طرح کشت گل باغچه‌اي و پتوس (گل آپارتمانی) در 1000 متر مسقف بدون احتساب هزينه‌ي اجاره‌ي زمين

 

جدول 7

خلاصه ارزيابي‌هاي اقتصادي طرح                             (ارقام به تومان)

طرح

معيارهاي ارزيابي

نتيجه ارزيابي

POP

NPV

PI

IRR

1

يک سال و نه ماه ودوازده روز

54964433

2.97

311.9٪

قابل قبول

2

يک سال و پنج ماه و بيست و چهار روز

65321186

3.53

549.6٪

قابل قبول

3

عدم برگشت سرمايه تا پايان دوره‌ي بهره‌برداري طرح

3466727-

53.-

پايين تر از نرخ سود متعارف بازار

غير قابل قبول

4

عدم برگشت سرمايه تا پايان دوره‌ي بهره‌برداري طرح

6895411

1.07

75.8٪

قابل قبول

5

دو سال و يازده ماه و نه روز

31426374

1.7

115.3٪

قابل قبول

6

دو سال و دو ماه و بيست و چهار روز

41783120

2.26

176.3٪

قابل قبول

7

عدم برگشت سرمايه تا پايان دوره‌ي بهره‌برداري طرح

3540357-

19.-

پايين تر از نرخ سود متعارف بازار

غير قابل قبول

8

عدم برگشت سرمايه تا پايان دوره‌ي بهره‌برداري طرح

6816387

36.

30.1٪

قابل قبول

9

سه سال و شش ماه و بيست و هفت روز

11803588

1.8

140.19٪

قابل قبول

10

يک سال و هشت ماه و هجده روز

22160336

3.45

538.3٪

قابل قبول

             

 

با توجه به تحقيق انجام شده و نتيجه‌هاي آن، مي‌توان پيشنهادهايي ارائه كرد که از طريق آن‌ها زمينه‌ي ورود به صنعت گل و گياه فراهم شود. با توجه به فضاي اقليمي استان قم، شرايط کنوني صادرات گل و گياه و ارزيابي‌هاي اقتصادي به عمل آمده پيشنهادهاي زير مطرح مي‌شود:

1. از آنجا که کشت گل در سطح استان قم در حد بسيار محدود انجام مي‌شود فرصت بسيار مناسبي جهت ايجاد اشتغال و توسعه‌ي بخش تعاون وجود دارد. از اين‌رو مناسب است با زمينه‌سازي مناسب نظير اعطاي تسهيلات، آموزش متقاضيان, برقراري ارتباط با ارگان‌ها و دستگاه‌هاي اجرايي ذي‌ربط، اطلاع‌رساني به متخصصين و اهل فن و ... جهت استفاده از اين فرصت‌ها اقدام شود.

2. نظر به اين که نياز به گل و گياه زينتي هم اکنون از خارج استان تأمين مي‌شود، توليد گل و گياه در استان به علت حذف هزينه‌ي حمل و نقل بين شهري توجيه اقتصادي بيشتري داشته و اين گونه محصولات با قيمت کمتري قابل عرضه خواهد بود.

3. با توجه به سنگين بودن هزينه‌ي سرمايه‌گذاري اوليه براي توليد کنندگان گل و گياه پيشنهاد مي‌شود: تسهيلات بانکي (وام) با درصد سود پايين در اختيار متقاضيان قرار گيرد و ما به التفاوت نرخ تسهيلات دريافتي توسط متقاضيان اشتغال در اين صنعت و نرخ سود متعارف بانکي در اين بخش توسط دولت پرداخت ‌شود.

4. در اين تحقيق کانون توجه بر محيط داخلي فضاي توليد و کشت گل بوده است و هزينه‌هاي تأسيساتي و زيربنايي (برق, آب و جاده و...) محاسبه نشده است. از اين‌رو براي تسهيل راه‌اندازي بنگاه‌هاي توليد گل و گياه توصيه مي‌شود که از طريق هماهنگي‌هاي اداره کل کار و امور اجتماعي استان قم، امکانات زيربنايي توسط دولت و دستگاه‌هاي اجرايي تأمين شود تا هزينه‌ي سرمايه‌گذاري اوليه‌ي طرح کاهش يابد.

5. يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهد به طور كلي بهترين مکان براي کشت گل در استان قم، منطقه‌اي نزديک به خلجستان است، ضرورت دارد که جهت بررسي‌هاي امکان‌سنجي فني (آب، هوا و خاک) و مکان‌يابي دقيق براي احداث گلخانه يا مجتمع گلخانه‌اي با سازمان‌هاي ذي‌ربط هم‌چون سازمان جهاد کشاورزي، اداره کل منابع طبيعي، اداره کل هواشناسي و ... رايزني‌ها و مشاوره‌‌هايي انجام شود.

6. با تأکيد بر اصل صرفه‌جويي ناشي از مقياس توصيه مي‌شود که بعد از مکان‌يابي دقيق براي تأسيس گلخانه، بخش تعاون درصدد احداث يک مجتمع گلخانه‌اي باشد زيرا از اين طريق هزينه‌هايي هم‌چون هزينه‌هاي زيربنايي (آب، برق، جاده و ...)، هزينه‌ي حمل و نقل، هزينه‌ي نگهباني و تأمين امنيت، هزينه‌ي نگهداري و... بين اعضاي مجتمع سرشکن شده و ضريب موفقیت افراد متقاضي بالاتر مي‌رود.

7. با توجه به اظهار نظرات انجام شده يکي از مشکلات توليدکنندگان گل، نگهداري گل‌هاي چيده شده است. در سيستم‌هاي مدرن جهت نگهداري گل‌ها از سردخانه‌ استفاده مي‌شود و ساخت اين سردخانه‌ها هزينه‌هاي بسياري را در بر دارد. از اين رو توصيه مي‌شود که يک شرکت تعاوني يا خصوصي با هدف ساخت سردخانه براي مجتمع گلخانه‌اي تشکيل شود تا بخشي از دغدغه‌هاي متقاضيان را کاهش دهد.

8. يکي از مشکلات مطرح شده از سوي توليد کنندگان، مسأله‌ي ‌‌‌‌حمل و نقل گل‌ها از محل توليد به بازار مصرف است. زيرا گل‌ها بايد توسط ماشين‌هاي داراي يخچال و سردخانه انتقال يابند و تأمين چنين وسيله‌اي براي يک متقاضي دشوار است از اين‌رو، مي‌توان با واگذاري تسهيلات جهت خريد چند دستگاه نيسان يخچال‌دار به مجتمع گلخانه‌اي در حمل گل‌ها و جلوگيري از دور ريز شدن محصولات و بالا رفتن سود توليد کنندگان کمک كرد.

9. توصيه‌هاي ارائه شده در دو بند اخير علاوه بر تسهيل کار براي متقاضيان، نوعي اشتغال‌زايي نيز در پي دارد. از اين‌رو، مي‌توان از طريق ثبت شرکت‌هاي تعاوني يا خصوصي براي ساخت و مد­­یریت سردخانه يا ماشين‌هاي يخچال‌دار به نوعي، به رفع مشکلات و اشتغال‌زايي استان کمک كرد.

  1. مي‌توان با رايزني و انعقاد قرارداد با دستگاه‌هايي که در سطح استان به نوعي به گل و گياه زينتي نياز دارند، تضميني براي فروش محصولات توليد کنندگان فراهم آورد. از جمله دستگاه‌هايي که در سطح استان نياز به گل دارد، شهرداري است که مي‌توان از طريق استعلام نياز به گونه‌هاي گل و رايزني‌هاي مورد نياز، تضميني براي فروش گل و گياه توليد شده فراهم كرد که موجب استقبال بيشتر عموم مردم به اين صنعت مي‌شود.
  2. از جمله زمينه‌هاي مهمي که موجبات تقويت انگيزه‌ي‌ کشت گل در سطح استان را فراهم مي‌کند، وجود امکان صادرات گل‌هاي توليد شده است و مطمئناً در قلمرو توان و خلاقيت تک تک متقاضيان و توليدکنندگان نيست و نوعي هماهنگي جمعي و رايزني با دستگاه‌هاي مرتبط از جمله اتاق بازرگاني استان را مي‌طلبد و مي‌توان از اين طريق موجبات ارتقاي کيفيت گل‌هاي توليدي و زمينه‌سازي براي صادرات آن‌ها را فراهم كرد.
  3. با توجه به اخبار مندرج در جرايد، مقرر شده است که در سال 86 تعداد 4 پايانه صادرات گل و گياه در ايران تشکيل و راه‌اندازي شود که عبارتند از پايانه‌ي تهران، محلات، دزفول و مازندران. در مقطع فعلي، با توجه به محدوديت توليد گل و گياه زينتي در استان قم، پيشنهاد مي‌شود از پايانه‌هاي موجود در محلات و تهران (با انجام هماهنگي‌هاي لازم) براي صادرات گل اقدام مناسب انجام شود و در آينده‌ي دور در صورتي که سطح توليد، به‌طور قابل ملاحظه‌اي افزايش يابد، پايانه‌ي جداگانه و مستقلي براي آن ايجاد شود.
  4. با توجه به ارزيابي‌هاي اقتصادي به عمل آمده که در محيط داخلي فضاي توليدکننده صورت گرفته است، توصيه مي‌شود که سرمايه‌گذاري براي توليد به ترتيب زير انجام شود:

Û     ايجاد گلخانه براي توليد گل رز (بدون احتساب اجاره بهاي زمين گلخانه)؛

Û ايجاد فضاي غيرگلخانه‌اي براي توليد گل مريم و ميخک (بدون احتساب اجاره بهاي زمين غيرگلخانه‌اي)؛

Û     ايجاد گلخانه براي توليد گل رز (با احتساب اجاره بها)؛

Û     ايجاد گلخانه براي توليد گل داودي (بدون احتساب اجاره بهاي گلخانه)،

Û ايجاد فضاي غيرگلخانه‌اي براي توليد گل مريم و ميخک (با احتساب اجاره بهاي زمين)؛

Û     ايجاد گلخانه براي توليد گل داودي ( بدون احتساب اجاره بهاي گلخانه)؛

Û     ايجاد فضاي غيرگلخانه‌اي براي توليد گل رز (بدون احتساب اجاره بهاي گلخانه)؛

Û ايجاد گلخانه براي توليد گل باغچه‌اي و پتوس (گل آپارتمانی) (بدون احتساب اجاره بهاي گلخانه).

با توجه به موارد پيشنهادي (به ويژه پيشنهاد اخير) به دليل نزديکي به پايتخت و امکانات فراوان و سهولت حمل و نقل و صادرات اين محصولات، فرصت‌هاي زيادي جهت ايجاد و توسعه‌ي کسب و کار در سطح استان وجود دارد که بر اساس ارزيابي اقتصادي انجام شده، راه‌اندازي کسب‌وکار به ترتيب ياد شده از ريسک کمتري برخوردار است.

 

 

احمد پور دارياني، محمود و مقیمی،سیدمحمد (1385). مباني کارآفريني، انتشارات مرکز کارآفريني دانشگاه تهران، چاپ اول.

ادناني، سيدمهدي(1383). طرح شناخت مناطق اکولوژيک کشور، تيپ‌هاي گياهي منطقه قم و اراک.

پاکزاد، فريبرز (1371). مباني سنجش و گزينش طرح‌هاي سرمايه‌گذاري، انتشارات سازمان برنامه و بودجه، چاپ دوم.

جعفري صميمي، احمد (1376). مباني اقتصاد مهندسي، انتشارات دانشگاه مازندران، چاپ اول.

خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران (1385). گل و گياهان زينتي ايران از دبي صادرات مجدد مي‌شود.

رحمتي‌زاده، ابوالفضل (1377). شناسايي مناطق شور و گياهان شوري منطقه قم.

سازمان جهاد کشاورزي استان قم (1385). وضعيت موجود گلخانه در استان قم، واحد گلخانه‌هاي سازمان جهاد کشاورزي قم.

سرمد، زهره و بازرگان،عباس (1378). روش‌هاي تحقيق در علوم رفتاري، انتشارات آگه، چاپ دوم.

شاهنوشي (1386). جايگاه گل ايراني در عرصه ی تجارت جهاني, روزنامه اطلاعات.

کيايي، سيد محمد (1386). زمينه ی صادرات 100 ميليون دلار گل و گياه داريم، روزنامه هم‌انديشي.

مهرآوران، حميد (1382). هيدروپونيک (آبکشت) بستره‌هاي بدون خاک، انتشارات جهاد دانشگاهي اروميه.

نظرپور، محمد نقي (1384). ارزيابي طرح‌‌هاي اقتصادي، جزوه درسي دانشگاه مفيد.

 

 



*  نويسنده مسؤول                           Email: این ایمیل آدرس توسط سیستم ضد اسپم محافظت شده است. شما میباید جاوا اسکریپت خود را فعال نمایید

[1]. applied

[2]. survey

[3]. pilot

[4] . در اين روش مفروض اين است كه عوامل مؤثر در ايجاد نرخ رشد توليد و مصرف در گذشته هم‌چنان در آينده ادامه دارد و ميانگين اثرات اين عوامل در آينده نيز مشابه همان اثراتي است كه در گذشته پديدار شده است (نظرپور، همان، 17).

[5]. گر چه لازم است اجاره‌ي زمين -‌ حتي در صورتي كه صاحب طرح مالك آن باشد- به عنوان هزينه‌ي فرصت استفاده از زمين در قالب هزينه‌ها نمايان شود، ولي با اين توجيه كه افزايش فوق‌العاده قيمت زمين‌ها به‌خصوص در سال‌هاي اخير، در پايان دوره بهره‌برداري بسيار فراتر از اجاره اين زمين‌ها است، بنابراين مي‌توان از اجاره ی زمين به عنوان هزينه صرف‌نظر كرد. در بدترين حالت اين افزايش ارزش زمين را مي‌توان برابر با ميزان هزينه‌ي اجاره‌اي دانست كه سرمايه‌گذار تا پايان سال اجراي طرح، مي‌پردازد. با توجه به اين نكته يك بار اجاره ی زمين را جزء هزينه‌هاي بهره‌برداري محسوب مي‌كنيم و يك بار بدون احتساب آن، هزينه‌هاي بهره‌برداري را به دست مي‌آوريم.

[6]. Cash flow

[7]. Period Of Payback (POP)

[8]. Net Present Value ( NPV)

[9]. Profit Index (PI)

[10]. Internal Rate of Return (IRR)